Grammatikk og rettskriving

Grammatikkillustrasjon Anja
Illustrasjon: Anja Dahle Øverbye

Korfor lære grammatikk?

Å ha eit godt språkleg medvit er viktig, og då må vi vite noko om korleis språket som system verkar, vi må kunne finne språklege mønster og kjenne igjen byggeklossane i språket. Vi treng å ha kunnskap om grammatikk, både fordi kunnskap er viktig i seg sjølv, men mest fordi vi då har eit felles metaspråk. Vi treng å kunne bruke felles omgrep for å snakke saman om tekstar og språklege tilhøve. Lærarar skal hjelpe og rettleie elevar til å bli betre skrivarar, og då treng vi å kunne kommunisere presist om tekstar.

Korleis arbeide med grammatikk?

Når ein arbeider med grammatikk i undervisninga, er det lurt å bruke fleire ulike metodar. Elevane bør også få tid til å utforske og undersøke språklege samanhengar sjølv. Elevane har mykje implisitt kunnskap om grammatikk og språk allereie, og dei må bli medvitne om alt dei faktisk kan. Dei grammatiske omgrepa ein treng når ein arbeider med nynorsk, er dei same ein bruker i bokmål, engelsk eller framandspråk. Det kan vere ein god idé å samanlikne språk; nynorsk, bokmål, talemål og andre språk elevane kan. Då kan ein undersøke kva som er likt og ulikt, og til det treng ein eit felles omgrepsapparat.

Her er nokre ulike måtar ein kan arbeide med grammatikk på:

Førdefjorden kvadrat
Grønt lys til gruva i Førdefjorden

I dette opplegget skal elevane bruke ein tekst frå Framtida.no som utgangspunkt for å arbeide med grammatikk.

Lappar
Setningsledd og ordklassar

I dette opplegget skal elevane mellom anna bruke lappar til å arbeide med setningsledd og ordklassar. I tillegg får dei bøye tulleverb.

Vinterlandskap kvadrat
Grammatikkoppgåver til eit myldrebilde

I dette opplegget skal elevane skrive og arbeide med grammatikk med utgangspunkt i eit eit myldrebilde, til dømes Vinterlandskap nær ein landsby (1610–1615) av Hendrick Avercamp.

Vinjeportrett kvadrat
Frå byen det berer

Grammatikkoppgåver med utgangspunkt i diktet «Frå byen det berer» av Aasmund Olavsson Vinje.

Rakel Averb Kvadrat
E-verb eller a-verb?

Elevar synest det nokre gonger kan vere vanskeleg å finne ut om eit verb skal ha -er eller -ar i presens. Denne oppgåva kan brukast til å drille dei i dette, slik at dei ikkje alltid treng å slå opp i ordlista.

Samtalepingvin
Utforskande samtalar om språk

Gode språksamtalar i klasserommet fremjar læring. I desse teikneseriane viser me døme på korleis du som lærar kan få til utforskande samtalar om språklege fenomen på nynorsk.

Nynorsk Paa 1 2 3 Kvadrat
Nynorsk på 1-2-3

Nynorsk på 1-2-3 er eit nynorskkurs i teikneserieform.

Grunnlov Kvadrat
Grunnlova på nynorsk og bokmål

Slik kan du bruke dei to utgåvene av Grunnlova som utgangspunkt for å arbeide samanliknande med nynorsk og bokmål.

Tekstar om språklege emne

Tekstar om språklege emne, skrivne av ordbokredaktør og språkrettar Aud Søyland.

Nynorskkurs laga av andre

Nynorsk Ovingsrom
Nynorsk øvingsrom

Nynorsk øvingsrom er eit interaktivt nynorskkurs frå Språkrådet. Ta kartleggingstesten, plukk øvingsoppgåver fritt eller skreddarsy di eiga øvingsrekkje.

Kristin Fridtun
Nynorsk med Kristin

NTNU har laga ein serie med videoførelesingar der Kristin Fridtun gjev ei innføring i nynorsk grammatikk, ordtilfang og målføring.

Nyttige ressursar

Ordbok
Nynorskordboka

Nynorskordboka er ei oppdatert nynorsk nettordbok, med bruksdøme, opplysingar om tydingar og korte etymologiar.

I tillegg til nettutgåva finst ho som app for iOS og Android.

Administrativ Ordliste
Frå bokmål til nynorsk

I denne vesle ordlista frå Språkrådet kan du slå opp på eit bokmålsord og få ei liste med synonym på nynorsk.